جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
300
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
اقدامات مشابهى نمايند به نظر من با استقبال وافى و كافى روبرو مىگرديدند حتى بيشتر از اندازهاى كه رقيبهاى وى مىپندارند . عادت ايشان اين است كه در ايران رفتار تا حدى خشونتآميز دارند هرچند اين رويه شايد وحشتانگيز باشد و يا حتى جلب احترام نمايد ، اما توليد علاقه نمىكند از طرف ديگر رويهء صميمانهتر و برازندهء انگليسى ما براى دولت بريتانيا قدر و منزلتى تأمين ساخته است كه با وجود فقدان وسايل نمايان اقتدار ، از قبيل نيروى نظامى و همجوارى با قلمرو همايونى باز درخور تمجيد فراوان است . قبيلهء تيمورى كه شرح دادم در سراسر مرز شرقى خراسان در علاقهء دوستى نسبت به انگلستان شهرت دارند و هرچه بيشتر به حدود و سرحدات هند نزديكتر شويم اين محبوبيت به همان نسبتى كه آثار حكومت عادلانه و قرين بردبارى ديده مىشود افزايش مىيابد . ايرانيان رفتهرفته با وضوح كامل پى مىبرند كه بريتانيا طالب يك وجب از خاك ايشان نيست ولى شمالىها كه در همسايگىاند و صاحب قدرتى سرشار ، از استعمال زور در انجام دادن منظورهاى خود مضايقه ندارند و حال آنكه انگلستان در نقطهاى دوردست واقع شده است و از اينرو اسباب قدرتنمائى آشكار فراهم ندارد و در حينى كه از پيشرفت نفوذ انگلستان استقبال مىشود و مورد حمايت است روح توانا و عدهاى كه مقاومت مؤثر در مقابل خيالات حكومت تزارى بنمايند در ميان نيست . خراسانىها نيز مانند همنوعان خويش در سراسر جهان دوستى زورفروشان را دوست ندارند . جادههاى فرعى در خراسان شرقى مشهد تا تربت حيدريه . رجوع شود به كتاب . اچ . دبليو . بلو ( 1872 ) از دره سند تا دجله و كتاب سرهنگ اسميت ( 1872 ) ايران خاورى . تربت حيدرى . به باجستان باز رجوع شود به دو كتاب مزبور . باجستان به قاين . رجوع شود به دو كتاب مزبور . قاين به بيرجند . رجوع شود به دو كتاب مزبور .